Matura

„Pieśni o Rolandzie” Klucze maturalne.
Pieśni o Rolandzie


Co warto wiedzieć o „Pieśni o Rolandzie”, czyli trzy podstawow...

Więcej

„Makbet" Klucze maturalne.
Makbet
 
Co warto wiedzieć o „Makbecie”, czyli cztery podstawowe zagadnienia zawa...

Więcej

Horacy na maturze
A jeśli to będzie wiersz Horacego
Możliwe tematy
Zinterpretuj utwór Horacego, wskazu...

Więcej

Motyw do prac pisemnych
Artysta i sztuka
Wzory sformułowania tematu

Czy jak twierdzi Joseph C...

Więcej

Twoja przyszłość

Chcę projektować i budować
Branża budowlana


W pracowni projektowej... ...


Archite...

Więcej

Chcę pracować przy filmie.
Zawody związane z teatrem i filmem

Pracować przy produkcji filmu, poczuć atmosferę plan...

Więcej

Kirunek studiów - archeologia
Inwestycje w liceum

Jeśli poważnie myślisz o studiowaniu archeologii, zacznij inw...

Więcej

Zawód architekt
Co robi architekt?

Praca architekta polega na projektowaniu obiektów budowlanych,...

Więcej

Inwestycje

Zapiski erudyty
 Filozofia  1. Jak powstał świat?
Pomysły na „początek” istnienia


Tales z Miletu: Początkiem wszechrzeczy...

Więcej

Galeria
Rembrandt van Rijn
„Lekcja anatomii doktora Tulpa"
Jeśli sądzisz, że makabryczny pomysł...

Więcej

Czym jest poezja?
Spotkanie 1.
Zacznijmy od ustalenia: czym jest poezja i czego w niej...

Więcej

Poeci XX wieku
Guillaume Apollinaire
Ideolog „bandy Picassa’; wiecznie „cierpiący na miłość’, spadkobierca Francoisa Villona...

Więcej

Mitologia

Mitologia a literatura – odrębne działy kultury antyku.

Dorobek starożytnej literatury podziel sobie na cztery działy:

  • mitologia – zbiór mitów, ważne postacie mitologiczne i sens który wyrażąją najpopularniejsze mity
  • epika – eposy – koniecznie IliadaOdyseja
  • liryka – utwory poetyckie, ze szczególnym naciskiem na Horacego
  • dramat (tragedie) – dzieła sceniczne – obowiązkowo Król Edyp Sofoklesa (z Antygoną w tle)

 

Literatura dzieła pisarzy i poetów

  • Literatura zaczyna się od dzieł Homera. Osiem wieków przed naszą erą Homer stworzył pierwsze eposy – Iliadę i Odyseję – pieśni o bohaterach wojny trojańskiej, o bogach zamieszanych w sprawy ludzkie. Homer nie zapisywał swoich strof. Jego eposy przekazywano ustnie, spisali je późniejsi Grecy.

  • Homera uważa się za ojca literatury. Po nim pojawili się następni twórcy:
    • poeci – jak Tyrteusz czy Safona,
    • twórcy tragedii greckiej – jak Sofokles autor Antygony,

      Twórcy rzymscy:
    • autor eposu Eneida – Wergiliusz,
    • wspaniały poeta Horacy.

  • Ich wiersze, eposy, tragedie – to literatura. Niektóre są nieśmiertelne i wciąż należą do kanonu lektur. Wiążą się z mitologią: postacie z mitów bywają bohaterami literatury.

 

Mitologia obrazuje wierzenia, nie ma autora


Definicja mitu
Kulturoznawcy i etnolodzy definiują mit jako historię, wierzenia, poglądy uważane za prawdziwe i święte, które członkowie danej grupy uznali za objawione.

Inne znaczenie mitu – w charakterze steroptypu, mitu społecznego
mit nadczłowieka, mit wyższości rasy aryjskiej widoczny w ideologii hitlerowskiej
mit szczególnego posłannictwa Polski (mesjanizm – popularny w okresie romantyzmu)
mit jedności narodowej itp.


Mity to opowieści o bogach, o powstaniu świata i człowieka, o wielkich czynach herosów.

  • Zawierają wierzenia religijne, światopogląd i system wartości ówczesnych ludzi.
  • Udzielają odpowiedzi na odwieczne pytania ludzi:
    • Jak powstał świat?
    • Skąd wziął się człowiek?
    • Dlaczego następują pory roku?
    • Co się dzieje z duszą ludzką po śmierci?
    • Skąd nieszczęścia trapiące ludzkość?
  • Wyrażają ludzkie tęsknoty, najważniejsze uczucia.
  • Prezentują wzorce postaw i mądrości ponadczasowe.
  • Poruszają problematykę uniwersalną – dotyczącą człowieka wtedy i dziś

Są budulcem lub motywem wielu dzieł literatury i sztuki.

Funkcje mitów

  • poznawcze –  dzięki mitom ludzie objaśniali sobie świat;
  • światopoglądowe – mity były podstawą wierzeń religijnych;
  • sakralne – mity przedstawiały wzorce rytualnych obrzędów, nakazywały, jak czcić bogów.


Mitologia
t
o zbiór mitów – czyli opowieści Greków (potem także Rzymian)

  • wyrażających wierzenia tej społeczności,
  • wyjaśniających powstanie świata – mity kosmogoniczne,
  • opowiadających o bogach – mity teogoniczne,
  • o człowieku – mity antropogeniczne,
  • i opisujących dzieje rodów – mity genealogiczne.

Mitologii nikt nie napisał. Mity rodziły się wraz z kulturą grecką, gdy ludzie usiłowali wyjaśnić sobie reguły rządzące światem – wyobrażali sobie bogów i ich umiejętności.

 

Mity starożytnej Grecji, czyli mitologia, są dziś dla nas fascynującym zbiorem baśni, wyobrażeń starożytnych ludzi, i choć nie mają już wymiaru religijnego, wciąż zawierają uniwersalne prawdy o nas samych.

 

O mitach zapamiętaj!

Nie są to zwykłe podania, legendy ani baśnie. Mitz tkwiły głęboko w świadomości społeczeństwa, objaśniały świat. Dziś nie są dla nas wykładnią wiary ani wiedzy o powstaniu świata, ale:

  • obrazują światopogląd i system wartości ludzi antyku;
  • prezentują wzorce postaw i mądrości ponadczasowe;
  • poruszają problematykę uniwersalną – dotyczącą człowieka wtedy i dziś;
  • są budulcem lub motywem wielu dzieł literatury i sztuki.


 

Mity odpowiadają na kluczowe pytania ludzi


Jak powstał świat?

Mit o stworzeniu świata wywodzi istnienie świata  z Chaosu – czyli z jakiegoś wielkiego, bezkresnego zawirowania kosmicznego, z otchłani, z plątaniny czterech żywiołów: ziemi, powietrza, wody, ognia. Z tegoż Chaosu rodzą się pierwsi bogowie (Uranos – niebo i Gaja – ziemia), z nich następne pokolenia bogów (szczegółowo dzielących między siebie przydziały – będą się opiekować różnymi sprawami ziemskimi). Wraz z nimi rodzą się gwiazdy, kształtuje się ziemia: morza, góry, rzeki, rodzą się zwierzęta i rośliny. U źródeł powstania ziemi leży jednak ciągła walka bogów o władzę, zbrodnia i podstęp, walka dobra ze złem. Jest to mit kosmogonicznyteogoniczny.


Skąd wziął się człowiek?

Pojawienie się człowieka na ziemi poznajemy w dwóch wersjach.

  • Jedna z nich wiąże się z mitem prometejskim: to Prometeusz miał ulepić figurę ludzką z gliny i łez, a że człowiek był słaby, kruchy i bezradny wobec świata – tytan wykradł bogom ogień, podarował go ludziom, by mogli się ogrzać i bronić przed niebezpieczeństwami natury. Zauważmy, jak wersja ta silnie wiąże się z kultem ognia towarzyszącego człowiekowi od zarania dziejów.

  • Drugie wyjaśnienie jest inne: oto ziemia urodziła ludzi samoistnie jak najlepsze owoce. I tak ludzkość przebyła pięć słynnych wieków:

    • Wiek złoty – czasy Kronosa. To była epoka swoistej arkadii – lata obfitości i radości, bez lęku przed śmiercią, bez pracy, bez smutków i bez starości.
    • Wiek srebrny – pokolenie następne, dzieło bogów. Ludzie byli już ciemnymi „zjadaczami chleba”, rządziły nimi matki. Zniszczył ich Zeus.
    • Wiek brązowy – „lud brązowy” spadł z drzewa. Uwielbiał wojny – używał oręża z brązu, był okrutny i bezczelny, wyginął od czarnej śmierci.
    • Drugi wiek brązowy – lud poczęty przez bogów, był już szlachetniejszy i został w końcu zamieniony w herosów.
    • Wiek żelazny – czyli obecny – potomkowie czwartego ludu, ale, niestety, niegodni: kłótliwi, niesprawiedliwi, zazdrośni. Ich koniec nie jest znany.

Dlaczego istnieje następstwo pór roku?
Za zboża, płody ziemi, rolnictwo odpowiadała bogini Demeter. Lecz gdy Hades porwał do podziemi jej ukochaną córkę – Korę, bogini wpadła w rozpacz, poszukiwała dziewczyny i opuściła Olimp – a ziemia stała się jałowa i przestała rodzić. Wówczas Zeus i Hades musieli ustąpić – nie mogli jednak całkiem oddać Kory matce, zjadła ona bowiem w podziemiach ziarenka granatu – pożywienie zmarłych. Zawarto więc kompromis. Kora dziewięć miesięcy spędza na ziemi z matką, a na trzy schodzi do męża, do podziemi. Wtedy życie na ziemi zamiera i panuje zima. Ale wiosną Kora powraca, a wraz z nią – kiełkują nasiona i rodzi się życie. Jest to mit eleuzyjski.


Czym jest śmierć człowieka?
Według mitologii człowiek po śmierci wędruje do podziemi – do królestwa Hadesa – brata Zeusa. Również podziemne państwo zmarłych nosi nazwę Hades. Aby się tam dostać, trzeba  przeprawić się przez rzekę Styks łodzią przewodnika Charona, który pobierał za tę usługę obola – dlatego ten pieniążek wkładano w usta lub rękę zmarłego. Sam Charon przedstawiany był jako ponury starzec z długą, siwą brodą. Natomiast Cerber to straszliwy pies, strzegący bram Hadesu, pilnujący, by nikt z żywych tam nie wszedł, a nikt ze zmarłych nie wyszedł. Udało się to Odyseuszowi, a także bohaterowi epopei Wergiliusza – Eneaszowi.

Dane o mitach
Mit – z gr. mythos – słowo, mowa, opowieść.
Mit to przekazywana ustnie z pokolenia na pokolenie pradawna święta dla danej społeczności opowieść, wyrażająca jej wierzenia, objaśniająca tajemnice świata, sięgająca do prapoczątków istnienia, do bogów, do początków znakomitych rodów.
Bohaterami greckich mitów są nie tylko bogowie ale i zwykli ludzie lub herosi – czyli dzieci zrodzone z bogów i ludzi.

Bogowie – lista kompetencji

  • Zeus – władca Olimpu. Najwyższy rangą bóg.
  • Posejdon – włada światem mórz.
  • Hades – rządzi podziemną krainą zmarłych.
  • Hera – żona Zeusa. Specjalizacja: płodność ludzi i przyrody.
  • Atena – bogini wojny i mądrości.
  • Afrodyta – bogini miłości. Według Parysa – najpiękniejsza.
  • Eros – nagi bożek ze skrzydłami, syn Afrodyty. Strzela z łuku strzałami miłości.
  • Hermes – specjalizacja: podróże i handel. Jest bogiem kupców i nosi wieści (jako posłaniec ma skrzydełka u kostek).
  • Apollo – bóg piękna, poezji i pasterzy. Zsyła natchnienie poetom i kieruje muzami – patronkami różnych sztuk.
  • Hestia – patronka domowego ogniska.
  • Ares – bóg wojny. Gwałtowny i okrutn
  • Eris – odpowiedzialna za ludzkie waśnie, kłótnie i niezgody.
  • Artemida – bogini łowów.
  • Temida – odpowiedzialna za sprawiedliwość, patronka prawa i sędziów.
  • Dionizos – bóg rozrywki, zabawy, uroczystości. Specjalista od win. Opiekun tragedii i komedii, bo wyrosły z obrzędów odprawianych ku jego czci.
  • Hefajstos – bardzo brzydki bóg ognia i sztuki kowalskiej.

 

Zapamiętaj
Mit nie jest gatunkiem literackim!


Ważny termin - archetyp

Archetypy to tyle, co pradawne podstawowe wzorce uczuć, postaw lub zachowań obecne w świadomości zbiorowej, przejmowane przez kolejne pokolenia. ­
Archetypy porządkują świat, dają poczucie bezpieczeństwa, bo są wpojonymi w podświadomość wzorcami, np. Prometeusz – męczennika, Odys – wędrowca.
Archetypy organizują ludzkie życie, bowiem chcielibyśmy „identyfikować się” ze znanym sobie archetypem osób czy konkretnych zachowań, archetyp staje się wpojonym w podświadomość wzorcem.
W szerszym znaczeniu można mówić o mitycznych archetypach miłości, zdrady, nienawiści, wierności. Niobe reprezentuje archetyp matki, Zeus ojca władcy, Prometeusz męczeńskiego poświęcenia itd.

Mity są ilustracją tychże archetypów. W nich odnajdziemy miłość matki, walka o władzę, miłość mężczyzny i kobiety, zdradę, zazdrość, nienawiść, chciwość. Tęsknotę za nieśmiertelnością, za lotem ku słońcu, za potęgą i siłą. Powyższe uczucia – tak dobre, jak i złe – towarzyszą człowiekowi od początków jego istnienia.
Pojęcie „archetypu” zawdzięczamy Carlowi Gustavowi Jungowi. 

Mitologia wyjaśnia,
jak powstała ziemia z chaosu, jak pierwsi bogowie (Gaja i Uranos) dają początek dalszym bogom, a ci dzielą między siebie władzę, rywalizują, niszczą się, aż nastaje Zeus, Hades i Posejdon. Ponieważ mamy do czynienia z politeizmem (wiara w wielu bogów), jest ich cały zastęp:

  • Atena – bogini wojny, córka Zeusa,
  • Afrodyta – bogini miłości,
  • Eris – bogini kłótni, niezgody,
  • Artemida – bogini łowów,
  • Apollo – bóg poezji i sztuki,
  • Ares – bóg wojny,
  • Hefajstos – kulawy opiekun rzemiosła,
  • Eros – bóg miłości.

Ciekawą postacią mitologii jest Achilles – syn nereidy i człowieka, bohater Iliady. Był odporny na wszelkie ciosy, bowiem matka zanurzyła go w Styksie. Niestety – trzymała dziecko za piętę i ta została niezanurzona. Tak powstał jedyny słaby punkt Achillesa i tu trafił go strzałą Parys.

Zapamiętaj
Sfera sacrum i profanum – stworzona w mitach sfera święta (świat bogów) i świat ludzki (profanum).
Możesz spotkać określenia:
– sakralizacja (czynienie świętym),
– desakralizacja lub profanacja (odzieranie ze świętości, degradowanie danej wartości).
Kosmogonia – teorie dotyczące powstania świata. Obecne w każdej kulturze i mitologii. Zarówno w kosmogonii mitologicznej, jak i biblijnej na samym początku stworzenia występuje – chaos.